Imperium Ottomańskie

Orchan “Ghazi”

Podstawowe dane:
ojciec: Osman I
matka: Mal Hatun
Data i miejsce urodzin: 1281 (lub 1288) - Sögüt
Data i miejsce śmierci: 1360 - Bursa
Miejsce pochówku: Bursa (Brusa)
Panował lat: 36/34 lat
Tron przejął mając: 43/45 lat lub 36/38 lat
Zmarł w wieku: 79/72 lat
Obszar państwa: 95.000 km2

Syn i następca Osmana I, objął rządy po ojcu, obejmując godność emira w 1324 lub 1326 roku (rozbieżność w źródłach). Orchan kontynuował podboje w kierunku zachodnim, walcząc z Bizancjum. W 1326 opanował Bursę, którą ustanowił nową stolicą państwa. Zdobycie tego miasta pozwoliło Orchanowi na rozwinięcie działań wojennych wzdłuż wybrzeży morza Marmara. Bizantyjska ekspedycja wojenna, mająca powstrzymać pochód Osmanów, osobiście dowodzona przez cesarza Andronika III, została przez Turków rozbita w 1329 roku. Na początku marca 1331 roku Orchan zajął Niceę (Iznik), uważaną za drugie po Konstantynopolu miasto cesarstwa. W sześć lat później w 1327 roku opanował Nikomedię (Iznit), ważny ośrodek portowy nad morzem Marmara.

Zdobycie tych miast miało duże znaczenie dla Osmanów. W ich ręce dostała się bogata i żyzna część Azji Mniejszej, a ponadto uzyskali oni dostęp do morza. Dzięki tym zdobyczom, większość koczowników przekształciła się w ludzi prowadzących osiadły tryb życia. Emirat Osmański stał się najpotężniejszym państwem wśród księstw tureckich na półwyspie. W przeciwieństwie do pozostałych emiratów było to państwo ze stolicą, określonymi już granicami, osiadłą ludnością, administracją i armią. Orchan zdobył wśród Turków pozycję przywódcy w walce z niewiernymi, w świętej wojnie nakazanej przez Koran.

tugra - pieczęć i emblemat Orchana

Orchan był pierwszym budowniczym i organizatorem państwa Osmanów, który luźnym jeszcze za Osmana formom organizacyjnym, nadał bardziej konkretny, realny kształt i formę. Orchan założył w 1327 roku własną mennicę, w której bito monety z jego własnym imieniem. Zastąpiły one używane dotąd monety Seldżuków. Nakazał ponadto, idąc w ślady ojca, wymieniać swe imię w publicznych modlitwach w meczetach. Zorganizował też ok. 1329 roku pierwsze zręby organizacyjne armii, wprowadzając doń regularne wojsko, składające się z oddziałów piechoty i kawalerii. Orchan wydał edykt o zorganizowaniu elitarnych oddziałów piechoty. Postanowił wtedy, że co piąty chłopiec chrześcijański, pochwycony do niewoli w czasie wypraw wojennych, miał był oddawany na wychowanie muzułmaninom, którzy mieli obowiązek ukształtować w nim takie cechy, jak fanatyzm religijny i ślepe posłuszeństwo. Był to początek formowania się janczarów.

Orchan usprawnił administrację państwa. Według tradycji, reorganizacja państwa była zasługą jego brata, Ala ed-Dina, który był pierwszym wielkim wezyrem w dziejach imperium Osmanów. Na nowo zdobytych ziemiach Orchan zakładał fundacje religijne, zwane vakif. Fundacje te były instrumentem islamizacji i turkizacji podbitych krajów. Służyły one pomocą zwykłym ludziom we wszelkich bieżących i praktycznych sprawach: utrzymywały gospody, łaźnie i szpitale, dbały o studnie i mosty, organizowały targowiska i bazary. Orchan popierał i otaczał opieką również muzułmańskie bractwa religijne, tzw. akhi. Osiedlały się one w zajmowanych miastach chrześcijańskich i organizowały muzułmańskie gildie kupieckie oraz cechy rzemieślnicze.

Mimo tych zmian, prowadzących do stabilizacji rządów, Orchan zachował i popierał instytucję ghazi. Nadawali oni podbojom państwa niezbędną dynamikę. Plemienne państwo - jeszcze na wpół koczowniczych - Osmanów zostało przekształcone w monarchię, w której najważniejszą rolę odgrywała religia i wojna. Po zajęciu azjatyckich posiadłości Bizancjum i opanowaniu wybrzeża, Orchan zamierzał przystąpić do podbijania ziem bałkańskich.

Cesarz bizantyjski Jan VI Kantakuzen zawarł sojusz z Orchanem i dał mu nawet w 1346 roku za żonę swą córkę, Teodorę. Małżeństwo to wywołało szok w całym świecie chrześcijańskim i wśród poddanych cesarza. Nigdy dotąd żaden z cesarzy bizantyjskich nie oddał swojej córki do haremu władcy tureckiego. Będąc sojusznikiem Bizancjum, Orchan wspomagał je posiłkami zbrojnymi w walkach z Serbią na Bałkanach.

W większej liczbie Turcy pojawili się po raz pierwszy w Europie jako sojusznicy cesarscy w 1349 roku. Orchan wysłał wtedy silną armię pod wodzą swego najstarszego syna, Sulejmana. Jednak już wkrótce okazało się, że celem Orchana jest znacznie coś więcej. W 1352 roku tenże Sulejman wylądował na terenie europejskim, na półwyspie Gallipoli i obsadził niewielką twierdzę Tzympe. Był to pierwszy przyczółek Turków w Europie. W 1354 roku Sulejman opanował miasto Galipolis, a do 1357 roku zajął cały obszar półwyspu. Zdobycie Galipolis było punktem zwrotnym w dziejach ekspansji tureckiej. Orchan zdobył w ten sposób trwałe i silne oparcie w Europie, które zapoczątkowało rychłą ekspansję turecką w głąb Bałkanów.

Już w 1359 roku wojska osmańskie znalazły się po raz pierwszy pod murami Konstantynopola i zapoczątkowały podbój ziem trackich, działaniami tymi kierował cały czas syn Orchana, Sulejman, który zmarł niespodziewanie w czasie ich realizacji w tym samym roku. Był on pierwszym zdobywcą osmańskim na terenie Europy. W rok poźniej (1360) w Bursie zmarł sam Orchan I, który został tam też pochowany, obok swego ojca Osmana I. Orchan, przejmując schedę po Osmanie I, władał obszarem o powierzchni ok. 16.000 km 2 i w trakcie swych rządów znacznie je rozszerzył, pozostawiając swemu następcy państwo, którego terytorium wynosiło 95.000 km 2.

sarkofag Orchana w meczecie-grobowcu w Bursie

Autor: Darkol
darkol@osman.livenet.pl
www.armianiemiecka.tpf.pl
www.osman.livenet.pl

Bibliografia:
Bednarska Cz. : Warszawa 1951 - ” Turcja “
Kołodziejczyk D. : Warszawa 2000 - ” Turcja ”
Potkowski E. : Warszawa 1990 - ” Warna 1444 ”
Reychman J. : Wrocław 1973 - ” Historia Turcji ”
Reychman J. : Warszawa 1962 - ” Dni świetności i klęski Turcji ”
Reychman J. : Warszawa 1970 - ” Dzieje Turcji do XVIII w. ”